Preeklampsja dotyczy około 2-8% wszystkich ciąż i nadal pozostaje jedną z najpoważniejszych zagrożeń dla zdrowia matki i płodu na całym świecie. Jest to zespół objawów, których głównymi składnikami są nadciśnienie tętnicze oraz obecność białka w moczu, a może prowadzić do powikłań, takich jak obrzęk płodu, przedwczesny poród, czy nawet zespół HELLP. Pomimo licznych badań nad preeklampsją, wciąż istnieje potrzeba identyfikacji czynników ryzyka, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży, aby umożliwić wczesne rozpoznanie i interwencję. Warto zauważyć, że preeklampsja jest około 10 razy częstsza niż choroby płodu uwarunkowane genetycznie, a powikłania, które mogą być jej skutkiem mogą powodować cięższą niepełnosprawność niż np. powszechnie znany zespół Downa

Jakie jest ryzyko wystąpienia preeklampsji w ciąży?

W związku z rosnącą świadomością dotyczącą zdrowia reprodukcyjnego kobiet, zagadnienie preeklampsji wciąż pozostaje jednym z kluczowych obszarów badań medycznych. Preeklampsja, będąca jednym z najpoważniejszych stanów zagrożenia podczas ciąży, charakteryzuje się złożoną etiologią i wieloma czynnikami ryzyka, które wymagają gruntownego zrozumienia. Pomimo znaczących postępów w dziedzinie medycyny perinatalnej, preeklampsja nadal pozostaje jedną z głównych przyczyn zgonów matek i niemowląt na całym świecie. W celu skutecznego zarządzania tym poważnym zagrożeniem dla zdrowia publicznego, konieczne jest głębsze zrozumienie czynników ryzyka związanych z jej wystąpieniem w ciąży, takich jak genetyka, czynniki środowiskowe, styl życia, historia chorób oraz cechy charakterystyczne pacjentek. 

Czynniki ryzyka związane z wystąpieniem preeklampsji

• Genetyka: Historia rodzinna preeklampsji lub innych chorób układu krążenia zwiększa ryzyko jej wystąpienia u kobiety w ciąży.
• Wiek matki: Starszy wiek matki, zwłaszcza powyżej 35 roku życia, wiąże się ze zwiększonym ryzykiem preeklampsji.
• Otyłość: Nadwaga lub otyłość przed ciążą zwiększają ryzyko wystąpienia preeklampsji.
• Palenie tytoniu: Palenie papierosów w ciąży jest powiązane ze znacznie większym ryzykiem preeklampsji oraz innych powikłań ciążowych.
• Wysokie ciśnienie krwi przed ciążą: Kobiety z wysokim ciśnieniem krwi przed zajściem w ciążę mają większe ryzyko rozwoju preeklampsji.
• Pierwsza ciąża: Pierwsza ciąża lub wieloletnia przerwa między ciążami może zwiększyć ryzyko preeklampsji.
• Przewlekłe choroby: Istnienie przewlekłych chorób, takich jak cukrzyca, choroby nerek lub autoimmunologiczne, może zwiększyć ryzyko wystąpienia preeklampsji.
• Ciąża po zapłodnieniu pozaustrojowym, stymulacji owulacji lub innych technikach wspomaganego rozrodu również wiąże się ze znacznie zwiększonym ryzykiem preeklampsji i zaburzeń wzrostu płodu na tle nieprawidłowej funkcji łożyska będącech skutkiem zastosowania tych metod lub czynników ograniczających płodność, które powodują konieczność zastosowania tych metod
• Historia preeklampsji: Kobiety, które wcześniej miały preeklampsję w poprzednich ciążach, mają większe ryzyko jej ponownego wystąpienia.
• Wysoki poziom stresu: Wysoki poziom stresu emocjonalnego może zwiększyć ryzyko rozwoju preeklampsji u niektórych kobiet w ciąży.

• Niewłaściwa dieta: Dieta bogata w wysoko przetworzone produkty spożywcze, potrawy o wysokiej zawartości soli i niską zawartość składników odżywczych może zwiększyć ryzyko preeklampsji.

Nadciśnienie tętnicze jako czynnik ryzyka preeklampsji

Nadciśnienie tętnicze stanowi jedno z kluczowych czynników ryzyka wystąpienia preeklampsji w trakcie ciąży, będąc powiązanym ze znaczącym zwiększeniem ryzyka dla zdrowia matki i płodu. Zgodnie z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz innych instytucji medycznych, ciśnienie tętnicze w ciąży jest klasyfikowane jako nadciśnienie, gdy wartości skurczowego (ciśnienie systoliczne) wynoszą 140 mmHg lub więcej, oraz rozkurczowego (ciśnienie diastoliczne) wynoszą 90 mmHg lub więcej. Jednak warto podkreślić, że nawet umiarkowane podwyższenie ciśnienia krwi, poniżej tych progowych wartości, może zwiększyć ryzyko wystąpienia preeklampsji, zwłaszcza u kobiet z innymi czynnikami ryzyka, takimi jak otyłość, cukrzyca czy pierwsza ciąża. 

Badania naukowe wykazują, że kobiety z nadciśnieniem tętniczym mają nawet do trzykrotnie większe ryzyko rozwoju preeklampsji w porównaniu z kobietami o prawidłowym ciśnieniu tętniczym. Ponadto, nadciśnienie tętnicze w ciąży może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak przedwczesne porody, niedokrwistość płodu, opóźniony rozwój płodu oraz zwiększone ryzyko zgonu płodu. W związku z tym, monitorowanie ciśnienia krwi w ciąży oraz identyfikacja kobiet z nadciśnieniem tętniczym jest kluczowym elementem opieki prenatalnej, mającym na celu wczesne rozpoznanie i skuteczne zarządzanie ryzykiem preeklampsji, co może przyczynić się do poprawy wyników zarówno dla matki, jak i dziecka.

Preeklampsja w pierwszej ciąży

Badania sugerują, że kobiety, które doświadczają preeklampsji w swojej pierwszej ciąży, mogą mieć zwiększone ryzyko rozwoju powikłań w przyszłych ciążach, w tym również preeklampsji. Warto również zauważyć, że preeklampsja w pierwszej ciąży może być objawem występowania podstawowych chorób sercowo-naczyniowych, które mogą wpłynąć na dalsze zdrowie kobiet w przyszłości. Ponadto, preeklampsja w pierwszej ciąży może mieć wpływ na rozwój płodu, prowadząc do przedwczesnego porodu, ograniczonego wzrostu płodu oraz innych powikłań perinatalnych. Zrozumienie czynników ryzyka, diagnostyki i leczenia preeklampsji w pierwszej ciąży jest zatem kluczowe dla poprawy opieki prenatalnej, jak również dla długoterminowego zdrowia matek i ich potomstwa.

Powikłania związane z preeklampsją

Preeklampsja, będąca jednym z najpoważniejszych stanów zagrożenia w trakcie ciąży, niesie za sobą szereg powikłań zarówno dla matki, jak i płodu, które mogą mieć istotny wpływ na wyniki zdrowotne obojga pacjentów. Matczyne powikłania preeklampsji mogą obejmować zwiększone ryzyko zawału serca, udaru mózgu, zakrzepicy, niewydolności nerek oraz zespołu HELLP (Hemolysis, Elevated Liver enzymes, Low Platelet count), który jest związany z nieprawidłowym funkcjonowaniem wątroby i zmniejszoną liczbą płytek krwi. Natomiast dla płodu istnieje ryzyko przedwczesnego porodu, opóźnienia wzrostu płodu, niedotlenienia, niedokrwistości czy też zespołu zaburzeń oddechowych noworodka. Ważne jest zatem skupienie się na identyfikacji i monitorowaniu tych powikłań, aby umożliwić szybką interwencję medyczną, która może zminimalizować ryzyko poważnych konsekwencji zdrowotnych dla matki i dziecka. Dalsze badania nad mechanizmami patofizjologicznymi oraz skutecznymi strategiami prewencyjnymi i leczniczymi są niezbędne dla poprawy wyników klinicznych pacjentów dotkniętych preeklampsją.

Powikłania związane z preeklampsją obejmują:

• Zawał serca
• Udary mózgu
• Zakrzepica
• Niewydolność nerek
• Zespół HELLP
• Przedwczesny poród
• Opóźnienie wzrostu płodu
• Niedotlenienie płodu
• Niedokrwistość u płodu
• Zaburzenia oddechowe u noworodka

Badanie przesiewowe w kierunku preeklampsji

Badanie przesiewowe w kierunku preeklampsji odgrywa istotną rolę w opiece prenatalnej, pozwalając na wczesne wykrycie potencjalnego ryzyka tej poważnej komplikacji ciąży. Jednym z kluczowych testów przesiewowych stosowanych w diagnostyce preeklampsji jest test na poziom białka ciążowego PAPP-A (Pregnancy-Associated Plasma Protein-A). PAPP-A jest metaloproteinazą, która odgrywa istotną rolę w procesach rozwojowych i angiogenezie w trakcie ciąży. Niski poziom PAPP-A w surowicy krwi w pierwszym trymestrze ciąży może być związany z zwiększonym ryzykiem rozwoju preeklampsji oraz innych powikłań ciążowych, takich jak przedwczesny poród czy ograniczony wzrost płodu. W związku z tym, pomiar poziomu PAPP-A podczas rutynowych badań przesiewowych w pierwszym trymestrze ciąży stał się powszechną praktyką w wielu klinikach prenatalnych.

Badania w kierunku preeklampsji powinny być przeprowadzane już we wczesnym etapie ciąży, najłatwiej je wykryć w okresie około 11-14. tygodnia ciąży. Najważniejsza jest kontrola ciśnienia krwi, pomiar przepływu w tętnicach macicznych oraz sprawdzenie stężenia określonego białka w krwi – PAPP-A.

Wyniki tego testu, w połączeniu z innymi parametrami oceny ryzyka, takimi jak wiek matki, BMI, palenie tytoniu czy przewlekłe choroby, mogą pomóc w identyfikacji kobiet zwiększonego ryzyka preeklampsji oraz umożliwić podjęcie odpowiednich środków prewencyjnych i monitorowanie ciąży. Wdrożenie testu PAPP-A do rutynowych badań przesiewowych pozwala na bardziej skuteczną identyfikację pacjentek z ryzykiem preeklampsji oraz może przyczynić się do poprawy wyników zarówno dla matki, jak i dziecka poprzez wcześniejsze rozpoznanie i skuteczne zarządzanie tą poważną komplikacją ciąży.